در چنین شرایطی، کامیون برقی از یک محصول فناورانه به یک گزینه اقتصادی تبدیل میشود. وقتی قیمت گازوئیل افزایش پیدا میکند، هزینه سوخت بخش قابلتوجهی از هزینه عملیاتی ناوگان حملونقل را تشکیل میدهد و در نتیجه، هزینه اولیه بالاتر کامیون برقی میتواند در مدت کوتاهتری جبران شود.
این تغییر محاسبات اقتصادی اکنون در برخی بازارهای آسیایی کاملاً محسوس است. طبق گزارش رویترز، افزایش قیمت دیزل در سریلانکا و فیلیپین باعث شده دوره بازگشت سرمایه کامیونهای برقی در این کشورها از حدود ۲۸ ماه به نزدیک ۱۸ ماه کاهش پیدا کند.
صادرات کامیون برقی چین دو برابر شد
اعداد منتشرشده تصویری روشن از تغییر رفتار بازار ارائه میکند. صادرات کامیونهای سنگین برقی چین در چهار ماه پس از آغاز جنگ به بیش از ۱۶ هزار و ۸۰۰ دستگاه رسید؛ رقمی که بیش از دو برابر مدت مشابه سال قبل است.
نکته مهمتر، مقصد این کامیونهاست. حدود نیمی از صادرات به بازارهای جنوب و جنوبشرق آسیا رفته است؛ مناطقی که از افزایش هزینه سوخت آسیب بیشتری دیدهاند و در عین حال به دلیل رشد تجارت، بندرها، معادن و پروژههای عمرانی، تقاضای بالایی برای ناوگان سنگین دارند.
این روند نشان میدهد چین دیگر صرفاً به دنبال صادرات خودروهای سواری برقی نیست و کامیونهای سنگین را نیز بهعنوان یکی از بازارهای راهبردی آینده شناسایی کرده است.
چین، از مازاد تولید تا فتح بازار کامیون
رشد کامیونهای برقی را باید در چارچوب بزرگتر صنعت خودرو چین دید. چین طی سالهای اخیر ظرفیت عظیمی در زنجیره خودروهای برقی، باتری، موتور و تجهیزات الکترونیکی ایجاد کرده و اکنون تلاش میکند این ظرفیت را در بازارهای خارجی به کار بگیرد.
آژانس بینالمللی انرژی نیز در چشمانداز خودروهای برقی ۲۰۲۶ تأکید کرده است که چین به دلیل ظرفیت تولید گسترده و هزینه پایین در زنجیره تأمین خودروهای برقی، همچنان موقعیت ممتازی در تجارت جهانی این محصولات دارد.
در کامیونهای سنگین، این مزیت میتواند حتی جدیتر باشد؛ زیرا مشتری این بخش بیش از آنکه صرفاً به قیمت خرید خودرو نگاه کند، مجموع هزینه مالکیت، مصرف انرژی، تعمیرات و بازگشت سرمایه را محاسبه میکند.
رقابت از اروپا به آسیا کشیده شد
یکی از تغییرات قابلتوجه، تغییر مسیر برخی تولیدکنندگان چینی است. شرکتهایی مانند «سانی» تلاش کردهاند مدلهای ارزانتر کامیونهای برقی را برای بازارهای آسیایی عرضه کنند؛ بازاری که به دلیل افزایش قیمت سوخت، اکنون آمادگی بیشتری برای پذیرش این فناوری دارد.
این در حالی است که کامیون برقی همچنان با مشکلاتی مانند قیمت اولیه بالاتر، محدودیت زیرساخت شارژ و نیاز به سرمایهگذاری در شبکه برق مواجه است؛ بنابراین رشد تقاضا به معنای حل شدن تمام مشکلات نیست؛ بلکه افزایش قیمت سوخت، بخشی از معادله اقتصادی را به نفع خودروهای برقی تغییر داده است.
فرصت بزرگ چین، هشدار برای صنعت حملونقل ایران
این تحول برای ایران نیز قابلتوجه است. کشوری که بخش بزرگی از حملونقل جادهای آن به کامیونهای دیزلی وابسته است، همزمان با چالش فرسودگی ناوگان، مصرف بالای سوخت و هزینههای تعمیر و نگهداری مواجه است.
اگر بحران انرژی در منطقه دورههای طولانیتری ایجاد کند، اقتصاد حملونقل بیش از گذشته به سمت کاهش مصرف سوخت حرکت خواهد کرد. در چنین شرایطی، کامیون برقی میتواند از یک محصول لوکس و فناورانه به یک ابزار کاهش هزینه تبدیل شود.
اما ورود به این مسیر صرفاً با واردات چند دستگاه کامیون برقی امکانپذیر نیست. شبکه شارژ سریع، تأمین برق پایدار، استانداردهای فنی، خدمات پس از فروش، تأمین قطعات و مدلهای تأمین مالی باید همزمان توسعه پیدا کنند.
از سوی دیگر، تجربه چین نشان میدهد برقیسازی ناوگان سنگین زمانی میتواند مقیاس اقتصادی پیدا کند که سیاست صنعتی، تولید باتری، خودروسازی، زیرساخت انرژی و صادرات در یک زنجیره به هم متصل شوند.
تنگه هرمز چگونه معادله کامیون را تغییر داد؟
اتفاقی که اکنون در بازار آسیا رخ داده، یک نمونه روشن از اثرگذاری ژئوپلیتیک بر فناوری است. اختلال در یک مسیر مهم انرژی، قیمت سوخت را بالا برد؛ افزایش قیمت سوخت، هزینه ناوگان دیزلی را افزایش داد؛ و افزایش هزینه دیزل، دوره بازگشت سرمایه کامیون برقی را کوتاه کرد.
به این ترتیب، بحرانی که در ابتدا تهدیدی برای تجارت جهانی محسوب میشد، برای بخشی از صنعت خودرو چین به محرک تقاضا تبدیل شده است.
این همان نقطهای است که رقابت آینده صنعت خودرو از «چه کسی خودرو بیشتری تولید میکند» به «چه کسی هزینه حملونقل کمتری برای مشتری ایجاد میکند» تغییر میکند.
چین نیز دقیقاً در همین نقطه ایستاده است؛ با ظرفیت بالای تولید، زنجیره تأمین باتری و تجربه گسترده در خودروهای برقی، اکنون میخواهد بازار کامیونهای سنگین را نیز در اختیار بگیرد.
بازار کامیون در آستانه یک تغییر بزرگ
افزایش صادرات کامیونهای برقی چین هنوز به معنای پایان کامیونهای دیزلی نیست. حملونقل سنگین همچنان با محدودیتهای فنی، وزن باتری، زمان شارژ و زیرساخت مواجه است و در بسیاری از مسیرهای طولانی، دیزل مزیت عملیاتی خود را حفظ کرده است.
اما یک تغییر مهم اتفاق افتاده است: اقتصاد کامیون برقی در حال تغییر است.
هرچه قیمت سوخت فسیلی بالاتر برود، ارزش اقتصادی مصرف پایینتر کامیون برقی بیشتر میشود. اگر همزمان قیمت باتری کاهش پیدا کند، شبکه شارژ توسعه یابد و تولیدکنندگان چینی بتوانند قیمت خرید را پایین نگه دارند، فاصله میان کامیون برقی و دیزلی در بسیاری از مسیرهای شهری، بندری و معدنی میتواند سریعتر از انتظار کاهش پیدا کند.
در چنین شرایطی، تنگه هرمز فقط یک نقطه روی نقشه تجارت جهانی نیست؛ بلکه به عاملی تبدیل شده که میتواند سرعت گذار صنعت حملونقل آسیا از دیزل به برق را افزایش دهد.
چین اکنون در حال تبدیل یک بحران انرژی به بازار جدید است؛ بازاری که اگر زیرساخت آن تکمیل شود، کامیونهای برقی میتوانند یکی از مهمترین محصولات صادراتی صنعت خودروی این کشور در دهه آینده باشند.
